Nowy Testament
Nowy Testament, Chrześcijańskie Pisma Greckie (gr. Καινή Διαθήκη, Kainē Diathēkē) - druga, po Starym Testamencie, część Biblii chrześcijańskiej, powstająca na przestrzeni 51-96 r. n.e.; stanowi zbiór 27 ksiąg, przedstawiających wydarzenia z życia Jezusa i wczesnego Kościoła oraz pouczenia skierowane do wspólnot chrześcijańskich, tradycyjnie datowanych na drugą połowę I wieku; niektóre księgi datuje się również na pierwszą połowę II wieku; główne źródło chrześcijańskiej doktryny i etyki.
Spis treści |
[edytuj] Zawartość
Nowy Testament składa się z:
- czterech Ewangelii zawierających narracje o życiu, nauczaniu i czynach Jezusa Chrystusa,
- Dziejów Apostolskich opisujących powstanie i rozwój wczesnego chrześcijaństwa oraz działalność apostołów, przede wszystkim Piotra i Pawła,
- czternastu listów przypisywanych tradycyjnie apostołowi Pawłowi, zaadresowanych do pierwszych wspólnot chrześcijan (UWAGA: obecnie Listu do Hebrajczyków nie traktuje się jako pisma autorstwa św. Pawła),
- siedmiu tzw. listów powszechnych oraz
- jednej księgi prorockiej, zwanej Apokalipsą lub Objawieniem św. Jana.
[edytuj] Księgi historyczne
[edytuj] Ewangelie
| Lp. | Tytuł księgi | Sigla | Tytuł grecki | Tytuł łaciński | Liczba rozdziałów | Tradycyjny autor |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1. | Ewangelia Mateusza | Mt lub Mat | Κατά Μαθθαίον | Evangelium secundum Matthaeum | 28 | Mateusz Ewangelista |
| 2. | Ewangelia Marka | Mk lub Mar | Κατά Μάρκον | Evangelium secundum Marcum | 16 | Marek Ewangelista |
| 3. | Ewangelia Łukasza | Łk lub Łuk | Κατά Λούκαν | Evangelium secundum Lucam | 24 | Łukasz Ewangelista |
| 4. | Ewangelia Jana | J lub Jan | Κατά Ιωάννην | Evangelium secundum Ioannem | 21 | Jan Ewangelista |
[edytuj] Dzieje Apostolskie
| Lp. | Tytuł księgi | Sigla | Tytuł grecki | Tytuł łaciński | Liczba rozdziałów | Tradycyjny autor |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 5. | Dzieje Apostolskie | Dz lub Dz.Ap. | Πράξεις των Αποστόλων | Actus Apostolorum | 28 | Łukasz Ewangelista |
[edytuj] Księgi dydaktyczne
[edytuj] Listy św. Pawła
| Lp. | Tytuł księgi | Sigla | Tytuł grecki | Tytuł łaciński | Liczba rozdziałów | Tradycyjny autor |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 6. | List do Rzymian | Rz lub Rzym | Προς Ρωμαίους | Epistula ad Romanos | 16 | Paweł z Tarsu |
| 7. | 1 List do Koryntian | 1 Kor | Προς Κορινθίους Α' | Epistula I ad Corinthios | 16 | Paweł z Tarsu |
| 8. | 2 List do Koryntian | 2 Kor | Προς Κορινθίους Β' | Epistula II ad Corinthios | 13 | Paweł z Tarsu |
| 9. | List do Galatów/List do Galacjan | Ga lub Gal | Προς Γαλάτας | Epistula ad Galatas | 6 | Paweł z Tarsu |
| 10. | List do Efezjan | Ef lub Efez | Προς Εφεσίους | Epistula ad Ephesios | 6 | Paweł z Tarsu |
| 11. | List do Filipian | Flp lub Filip | Προς Φιλιππησίους | Epistula ad Philippenses | 4 | Paweł z Tarsu |
| 12. | List do Kolosan | Kol | Προς Κολοσσαείς | Epistula ad Colossenses | 4 | Paweł z Tarsu |
| 13. | 1 List do Tesaloniczan | 1 Tes | Προς Θεσσαλονικείς Α' | Epistula I ad Thessalonicenses | 5 | Paweł z Tarsu |
| 14. | 2 List do Tesaloniczan | 2 Tes | Προς Θεσσαλονικείς Β' | Epistula II ad Thessalonicenses | 3 | Paweł z Tarsu |
| 15. | 1 List do Tymoteusza | 1 Tm lub 1 Tym | Προς Τιμόθεον Α' | Epistula I ad Timotheum | 6 | Paweł z Tarsu |
| 16. | 2 List do Tymoteusza | 2 Tm lub 2 Tym | Προς Τιμόθεον Β' | Epistula II ad Timotheum | 4 | Paweł z Tarsu |
| 17. | List do Tytusa | Tt lub Tyt | Προς Τίτον | Epistula ad Titum | 3 | Paweł z Tarsu |
| 18. | List do Filemona | Flm lub Filem | Προς Φιλήμονα | Epistula ad Philemonem | 1 | Paweł z Tarsu |
| 19. | List do Hebrajczyków/List do Żydów | Hbr lub Hebr | Προς Εβραίους | Epistula ad Hebraeos | 13 | osoba ze środowiska Pawła z Tarsu |
[edytuj] Listy powszechne
| Lp. | Tytuł księgi | Sigla | Tytuł grecki | Tytuł łaciński | Liczba rozdziałów | Tradycyjny autor |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 20. | List Jakuba | Jk lub Jak | Ιακώβου | Epistula Iacobi | 5 | Jakub Apostoł |
| 21. | 1 List Piotra | 1 P lub 1 Piotr | Πέτρου Α' | Epistula I Petri | 5 | Piotr Apostoł |
| 22. | 2 List Piotra | 2 P lub 2 Piotr | Πέτρου Β' | Epistula II Petri | 3 | Piotr Apostoł |
| 23. | 1 List Jana | 1 J lub 1 Jan | Ιωάννου Α' | Epistula I Ioannis | 5 | Jan Ewangelista |
| 24. | 2 List Jana | 2 J lub 2 Jan | Ιωάννου Β' | Epistula II Ioannis | 1 | Jan Ewangelista |
| 25. | 3 List Jana | 3 J lub 3 Jan | Ιωάννου Γ' | Epistula III Ioannis | 1 | Jan Ewangelista |
| 26. | List Judy | Jud | Ιούδα | Epistula Iudae | 1 | Juda Tadeusz Apostoł |
[edytuj] Księgi prorockie
| Lp. | Tytuł księgi | Sigla | Tytuł grecki | Tytuł łaciński | Liczba rozdziałów | Tradycyjny autor |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 27. | Apokalipsa św. Jana/Objawienie św. Jana | Ap lub Obj | Αποκάλυψις Ιωάννου | Apocalypsis Ioannis | 22 | Jan Ewangelista |
[edytuj] Kanoniczność
Zobacz więcej w osobnym artykule: Kanon Biblii.Wraz z rozkwitem chrześcijaństwa i rosnącą liczbą pism chrześcijańskich pojawił się w sposób naturalny problem ustalenia które z nich uznać za apostolskie, natchnione i kanoniczne. W wyniku długotrwałego procesu formowania się kanonu ukształtował się zestaw 27 ksiąg Nowego Testamentu, który jest przyjmowany za obowiązujący przez prawie wszystkie wyznania i kościoły katolickie, protestanckie i prawosławne.
Trzon kanonu (Ewangelie, Dzieje Apostolskie, 13 listów Pawła, 1 list Jana) Nowego Testamentu uformował się już w II wieku, jednak niektóre księgi, których kanoniczność kwestionowano i dyskutowano, musiały czekać dłużej na ich włączenie do kanonu (np. wątpliwości dotyczyły Janowego autorstwa Apokalipsy). Niektóre księgi posiadały lokalnie status natchnionych, mimo iż nie znalazły się w ostatecznym kanonie, m.in. Pasterz Hermasa, Apokalipsa Piotra, 1 List Klemensa.
Przy ustalaniu kanoniczności księgi odwoływano się do następujących zagadnień:
- Czy źródłem informacji jest apostoł?
- Czy jest zgodna z resztą pism?
- Czy posiada powszechną akceptację wśród chrześcijańskich gmin?
- Czy jest zgodna z doktryną ortodoksyjną?
Do ostatecznego etapu zamykania kanonu przyczyniły się prześladowania chrześcijan za cesarza Dioklecjana(303-311), które obejmowały konfiskatę ksiąg chrześcijańskich. Przełożonym kościołów potrzebne były ustalenia, które księgi uznać za święte, aby je chronić, a w ręce władz rzymskich wydawać pisma mniejszej rangi. Obecny skład Nowego Testamentu podany po raz pierwszy znajduje się w liście Atanazego z 367 r. Taką samą listę ksiąg uznanych za kanoniczne ratyfikowały synody w Hipponie (390 r.) i Kartaginie (393 r.).
[edytuj] Kanon syryjski
Syryjscy monofizyci i jakobici nie uznają w kanonie Nowego Testamentu tzw. listów powszechnych (2 list Piotra; 2 i 3 list Jana; List Judy) i Apokalipsy. Natomiast nestorianie (wschodni Syryjczycy) używali starego przekładu Peszitta zawierający wszystkie księgi Starego i Nowego Testamentu oprócz: Listu Jakuba, 2 Listu Piotra, 2 i 3 Listu Jana i Apokalipsy. U współczesnych nestorian rozpowszechnia się już nowy przekład Peszitta zawierający wszystkie księgi kanoniczne, tak Starego jak i Nowego Testamentu.
[edytuj] Kanon koptyjski
W Kościele koptyjskim nie ma listy ksiąg natchnionych. Za kanoniczne księgi Nowego Testamentu, prócz całego kanonu powszechnego, uznaje się także 1. i 2. list św. Klemensa Rzymskiego do Koryntian, 8 ksiąg Konstytucji Apostolskich również przypisywane św. Klemensowi, List Barnaby oraz dzieło Hermasa pt. Pasterz.
[edytuj] Kanon etiopski
W kanonie Nowego Testamentu podobnie jak w Kościele koptyjskim uznaje się za kanoniczne 27 ksiąg kanonu powszechnego oraz Listy św. Klemensa Rzymskiego, Konstytucje Apostolskie oraz Pasterza Hermasa.
[edytuj] Kanon ormiański
Mimo iż ormiańscy teologowie nie mają sprecyzowanych pojęć dotyczących natchnienia biblijnego i kanoniczności ksiąg św. do kanonu Nowego Testamentu zaliczają prócz 27 podstawowych także apokryficzny list św. Pawła do Koryntian oraz dwa Listy Koryntian do św. Pawła.
[edytuj] Reformacja i protestantyzm
Niektórzy reformatorzy protestanccy w XVI wieku podważali kanoniczność niektórych ksiąg Nowego Testamentu. Marcin Luter przez pewien czas uznawał za deuterokanoniczne: List do Hebrajczyków, List Jakuba, List Judy oraz Apokalipsę świętego Jana. Huldrych Zwingli uważał za deuterokanoniczną samą Apokalipsę.
Poglądy poszczególnych reformatorów nie zostały jednak przyjęte przez Kościoły protestanckie. Wszystkie wyznania protestanckie uznały kanoniczność całości Nowego Testamentu. Za kanonem powszechnym opowiedzieli się również Karlstadt i Kalwin wśród reformatorów. Kanon powszechny potwierdziły ostatecznie protestanckie wyznania wiary: gallikańskie (1559), anglikańskie, belgijskie (1562) i helweckie II (1564). Kościoły poreformacyjne także uznały cały kanon NT w swoich wyznaniach wiary.
[edytuj] Manuskrypty
Najstarsze fragmenty odpisów pochodzą z I w. (qumrański fragment 7Q5) i II w. (tzw. papirus Rylandsa - P52, A. Chester Beatty'ego, Bodmera XIV-XV oraz Bodmera II).
Większe kodeksy Nowego Testamentu pochodzą z IV-V wieków (są to Kodeks Synajski (S) i Kodeks Watykański (B)) oraz z V wieku (Kodeks Aleksandryjski (A), Claromontanus (C) oraz Kodeks Bezy (D)).
[edytuj] Apokryfy
Zobacz więcej w osobnym artykule: apokryf.Apokryfami nazywamy pisma niepewnego pochodzenia, które nie zostały przyjęte do konkretnego kanonu Pism Świętych. Konkretne pismo może być uznawane w jednym z kanonów, w drugim zaś uważane za niekanoniczne – pisma te nie są jednak uważane wtedy za apokryficzne. Poniżej znajduje się lista niektórych apokryfów nieuznawanych przez żaden z kanonów:
- Didache,
- Ewangelia Tomasza,
- Ewangelia Piotra,
- Ewangelia Judasza
- Apokalipsa Piotra,
- List do Koryntian Klemensa,
- Pasterz Hermasa.
[edytuj] Zobacz też
Grafiki i media na Wikimedia Commons
Teksty źródłowe w Wikiźródłach[edytuj] Linki zewnętrzne
- Nowy Testament. Biblia Brzeska
- Biblia Tysiąclecia wyd. IV
- Tekst Nowego Testamentu w języku greckim
- Textus Receptus Stephanus 1550
- Nowy Testament w języku greckim (pliki AUDIO)
- Wstęp do Nowego Testamentu
- Teologia Nowego Testamentu
Ewangelia wg św. Mateusza (Mt) • Ewangelia wg św. Marka (Mk) • Ewangelia wg św. Łukasza (Łk) • Ewangelia wg św. Jana (J) • Dzieje Apostolskie (Dz) • List do Rzymian (Rz) • 1. List do Koryntian (1Kor) • 2. List do Koryntian (2Kor) • List do Galatów (Galacjan) (Ga) • List do Efezjan (Ef) • List do Filipian (Flp) • List do Kolosan (Kol) • 1. List do Tesaloniczan (1Tes) • 2. List do Tesaloniczan (2Tes) • 1. List do Tymoteusza (1Tm) • 2. List do Tymoteusza (2Tm) • List do Tytusa (Tt) • List do Filemona (Flm) • List do Hebrajczyków (Hbr) • List św. Jakuba (Jk) • 1. List św. Piotra (1P) • 2. List św. Piotra (2P) • 1. List św. Jana (1J) • 2. List św. Jana (2J) • 3. List św. Jana (3J) • List Judy (Jud) • Apokalipsa (Objawienie) św. Jana (Ap)